شیر

شب آمد مرا وقت غریدن است / گه کار و هنگام گردیدن است

به من تنگ کرده جهان جای را / از این بیشه بیرون کشم پای را

حرام است خواب

بر آرم تن زردگون زین مغاک / بغرم بغریدنی هولناک

که ریزد ز هم کوهساران همه / بلرزد تن جویباران همه

نگردند شاد

نگویند تا شیر خوابیده است / دو چشم وی امشب نتابیده است

بترسیده است از خیال ستیز / نهاده ز هنگامه پا در گریز

نهم پای پیش

منم شیر ‌سلطان جانوران / سر دفتر خیل جنگ‌آوران

که تا مادرم در زمانه بزاد / بغرید و غریدنم یاد داد

نه نالیدنم

بپا خاست، ‌برخاستم در زمن / ز جا جست، جستم چو او نیز من

خرامید سنگین، به دنبال او / بیاموختم از وی احوال او

خرامان شدم

برون کردم این چنگ فولاد را /  که آماده‌ام روز بیداد را

درخشید چشم غضبناک من / گواهی بداد از دل پاک من

که تا من منم

به وحشت بر خصم ننهم قدم / نیاید مرا پشت و کوپال خم

مرا مادر مهربان از خرد / چو می‌خواست بی باک بار آورد

ز خود دور ساخت

رها کرد تا یکه تازی کنم / سرافرازم و سرفرازی کنم

نبوده به هنگام طوفان و برف / به سر بر مرا بند و دیوار و سقف

بدین گونه نیز

نبوده ست هنگام حمله وری / به سر بر مرا یاوری مادری

دلیر اندر این سان چو تنها شدم / همه جای قهار و یکتا شدم

شدم نره شیر

مرا طعمه هر جا که آید به دست / مرا خواب آنجا که میل من است

پس آرامگاهم به هر بیشه‌ای /  ز کید خسانم نه اندیشه‌ای

چه اندیشه‌ای ست

بلرزند از روز بیداد من / بترسند از چنگ فولاد من

نه آبم نه آتش نه کوه از عتاب / که بس بدترم ز آتش و کوه و آب

کجا رفت خصم؟

عدو کیست با من ستیزد همی؟ / ظفر چیست کز من گریزد همی؟

جهان آفرین چون بسی سهم داد / ظفر در سر پنجۀ من نهاد

وزان شأن داد

روم زین گذر اندکی پیشتر / ببینم چه می آدم در نظر

اگر بگذرم از میان دره / ببینم همه چیزها یکسره

ولی بهتر آنک

از این ره شوم گرچه تاریک هست / همه خارزار است و باریک هست

ز تاریکیم بس خوش آید همی / که تا وقت کین از نظرها کمی

بمانم نهان

کنون آمدم تا که از بیم من / بلغزد جهان و زمین و زمن

به سوراخ‌هاشان عیان هم نهان / بلرزد تن سست جانوران

از آشوب من

چه جای است اینجا که دیوارش هست / همه سستی و لحن بیمارش هست؟

چه می‌بینم این سان کزین زمزمه / ز روباه گویی رمه در رمه

خر اندر خر است

صدای سگ است و صدای خروس / بپاش از هم پردۀ آبنوس

که در پیش شیری چه‌ها می‌چرند / که این نعمت تو که‌ها می‌خورند؟

روا باشد این

که شیری گرسنه چو خسبیده است / بیابد به هر چیز روباه دست؟

چو شد گوهرم پاک و همت بلند / بباید پی رزق باشم نژند؟

بباید که من

ز بی‌جفتی خویش تنها بسی / بگردم به شب کوه و صحرا بسی؟

بباید به دل خون خود خوردنم / وزین درد ناگفته مردنم؟

چه تقدیر بود؟

چرا ماند پس زنده شیر دلیر / که کنون بر آرد در این غم نفیر؟

چرا خیره سر مرگ از او رو بتافت / درین ره مگر بیشه‌اش را نیافت

کز او دور شد؟

چرا بشنوم ناله‌های ستیز / که خود نشنود چرخ دورینه نیز

که ریزد چنین خون سپهر برین / چرا خون نریزم؟ مرا همچنین

سپهر آفرید

از این سایه پروردگان مرغ‌ها / بدرم اگر ‌گردم از غم رها

صداشان مرا خیره دارد همی / خیال مرا تیره دارد همی

در این زیر سقف

یکی مشت مخلوق حیله‌گرند / همه چاپلوسان خیره‌سرند

رسانند اگر چند پنهان ضرر / نه ماده‌اند اینان و نه نیز نر

همه خفته‌اند

همه خفته بی زحمت کار و رنج / بغلتیده بر روی بسیار گنج

نیارند کردن از این ره گذر / ندارند از حال شیران خبر

چه‌اند این گروه؟

ریزم اگر خونشان را به کین / بریزد اگر خونشان بر زمین

همان نیز باشم که خود بوده‌ام / به بیهوده چنگال آلوده‌ام

وز این گونه کار

نگردد در آفاق نامم بلند /  نگردم به هر جایگاه ارجمند

پس آن به مرا چون از ایشان سرم / از این بی هنر روبهان بگذرم

کشم پای پس

از این دم ببخشیدتان شیر نر / بخوابید ای روبهان بیشتر

که در ره دگر یک هماورد نیست / بجز جانورهای دلسرد نیست

گه خفتن است

همه آرزوی محال شما / به خواب است و در خواب گردد رو

بخوابید تا بگذرند از نظر / بنامید آن خواب‌ها را هنر

ز بی چارگی

بخوابید ایندم که آلام شیر / نه دارو پذیرد ز مشتی اسیر

فکندن هر آن را که در بندگی است / مرا مایۀ ننگ و شرمندگی است

شما بنده‌اید

ــ نیما یوشیج