قوت اصلی بشر نور خداست

چون کسی کو از مرض گل داشت دوست / گرچه پندارد که آن خود قوت اوست

قوت اصلی را فرامش کرده است / روی در قوت مرض آورده است

نوش را بگذاشته سم خورده است / قوت علت را چو چربش کرده است

قوت اصلی بشر نور خداست / قوت حیوانی مرورا ناسزاست

لیک از علت درین افتاد دل / که خورد او روز و شب زین آب و گل

روی زرد و پای سست و دل سبک / کو غذای والسما ذات الحبک

آن غذای خاصگان دولتست / خوردن آن بی گلو و آلتست

شد غذای آفتاب از نور عرش / مر حسود و دیو را از دود فرش

در شهیدان یرزقون فرمود حق / آن غذا را نی دهان بد نی طبق

دل ز هر یاری غذایی می‌خورد / دل ز هر علمی صفایی می‌برد

ــ مولانا، مثنوی معنوی، دفتر دوم، حسد کردن حشم بر غلام خاص

اندر این شهر قحط خورشیدست

بحر ما را کنار بایستی / وین سفر را قرار بایستی

شیر بیشه میان زنجیرست / شیر در مرغزار بایستی

ماهیان می‌طپند اندر ریگ / راه در جویبار بایستی

بلبل مست سخت مخمورست / گلشن و سبزه‌زار بایستی

دیده‌ها از غبار خسته شدست / دیدۀ اعتبار بایستی

همه گل‌خواره‌اند این طفلان / مشفقی دایه‌وار بایستی

ره به آب حیات می‌نبرند / خضر را آبخوار بایستی

دل پشیمان شدست ز آنچ گذشت / دل امسال پار بایستی

اندر این شهر قحط خورشیدست / سایۀ شهریار بایستی

شهر سرگین پرست پر گشته‌ست / مشک نافه تتار بایستی

مشک از پشک کس نمی‌داند / مشک را انتشار بایستی

دولت کودکانه می‌جویند / دولت بی‌عثار بایستی

مرگ تا در پیست روز شبست / شب ما را نهار بایستی

چون بمیری بمیرد این هنرت / زین هنرهات عار بایستی

چنگ در ما زدست این کمپیر / چنگ او تار تار بایستی

طالب کار و بار بسیارند / طالب کردگار بایستی

دم معدود اندکی ماندست / نفسی بی‌شمار بایستی

نفس ایزدی ز سوی یمن / بر خلایق نثار بایستی

مرگ دیگی برای ما پخته‌ست / آن خورش را گوار بایستی

یاد مردن چو دافع مرگست / هر دمی یادگار بایستی

هر دمی صد جنازه می‌گذرد / دیده‌ها سوگوار بایستی

ملک‌ها ماند و مالکان مردند / ملکتی پایدار بایستی

عقل بسته شد و هوا مختار / عقل را اختیار بایستی

هوش‌ها چون مگس در آن دوغست / هوش را هوشیار بایستی

زین چنین دوغ زشت گندیده / این مگس را حذار بایستی

معده پردوغ و گوش پر ز دروغ / همت الفرار بایستی

گوش‌ها بسته است لب بربند / از خرد گوشوار بایستی

از کنایات شمس تبریزی / شرح معنی گذار بایستی

ــ مولانا

همیشه من چنین مجنون نبودم

همیشه من چنین مجنون نبودم / ز عقل و عافیت بیرون نبودم

چو تو عاقل بدم من نیز روزی / چنین دیوانه و مفتون نبودم

مثال دلبران صیاد بودم / مثال دل میان خون نبودم

در این بودم که این چون است و آن چون / چنین حیران آن بی‌چون نبودم

تو باری عاقلی بنشین بیندیش / کز اول بوده‌ام اکنون نبودم

همی‌جستم فزونی بر همه کس / چو صید عشق روزافزون نبودم

چو دود از حرص بالا می دویدم / به معنی جز سوی هامون نبودم

چو گنج از خاک بیرون اوفتادم / که گنجی بودم و قارون نبودم

ــ مولانا

مست تأمل

من خود ای ساقی از این شوق که دارم مستم / تو به یک جرعۀ دیگر ببری از دستم

هر چه کوته نظرانند بر ایشان پیمای / که حریفان ز مل و من ز تأمل مستم

به حق مهر و وفایی که میان من و توست / که نه مهر از تو بریدم نه به کس پیوستم

پیش از آب و گل من در دل من مهر تو بود / با خود آوردم از آن جا نه به خود بربستم

من غلام توام از روی حقیقت لیکن / با وجودت نتوان گفت که من خود هستم

دایماً عادت من گوشه نشستن بودی / تا تو برخاسته‌ای از طلبت ننشستم

تو ملولی و مرا طاقت تنهایی نیست / تو جفا کردی و من عهد وفا نشکستم

سعدیا با تو نگفتم که مرو در پی دل / نروم باز گر این بار که رفتم جستم

ــ شیخ‌اجل سعدی

تو خوب‌تر ز ماهی من اشتباه کردم

امشب تو را به خوبی تشبیه به ماه کردم / تو خوب‌تر ز ماهی من اشتباه کردم

دوشینه پیش رویت آیینه را نهادم / روز سفید خود را آخر سیاه کردم

هر صبح یاد رویت تا شامگه نمودم / هر شام فکر مویت تا صبحگاه کردم

تو آن چه دوش کردی از نوک غمزه کردی / من هر چه کردم امشب از تیر آه کردم

صد گوشمال دیدم تا یک سخن شنیدم / صد ره به خون تپیدم تا یک نگاه کردم

چون خواجه روز محشر جرم مرا ببخشد / گر وعده عطایش عمری گناه کردم

من هر غزل که گفتم در عاشقی فروغی / یکجا گریز آن را بر نام شاه کردم

شاه همه سلاطین شایسته ناصرالدین / کز قهر دشمنش را در قعر چاه کردم

ــ فروغی بسطامی